วิเคราะห์ตัวละครและแรงจูงใจ
พิจารณาตัวละครทั้งในกรอบเรื่องและนิทานย่อยเรื่องที่ ๑๐
เวตาล
เฉลียวฉลาด เจ้าเล่ห์ ช่างยั่วเย้า ทำหน้าที่ทั้งตัวเดินเรื่อง ผู้เล่านิทาน และผู้ทดสอบปัญญา ใช้คำสบประมาทกระตุ้นให้พระราชาหลุดพูด
พระวิกรมาทิตย์
กล้าหาญ มุ่งมั่น มีความรู้และยุติธรรม แต่มีจุดอ่อนคืออดแสดงปัญญาไม่ได้ จนต้องกลับไปจับเวตาลซ้ำหลายครั้ง ก่อนควบคุมตนเองได้ในเรื่องสุดท้าย
โยคีศานติศีล
อาฆาตและใช้เล่ห์เหลี่ยม วางอุบายด้วยของมีค่าเพื่อผูกมัดพระราชาด้วยคำสัญญา แต่แพ้เพราะพระราชารู้เท่าทันแผนการ
ท้าวมหาพล
เป็นกษัตริย์ผู้กล้าต่อสู้กับโจรเพียงลำพัง แต่เผชิญสถานการณ์เกินกำลังและสิ้นพระชนม์ในระหว่างพาครอบครัวหลบหนี
ท้าวจันทรเสน
ตัดสินใจจากหลักฐานไม่เพียงพอ ใช้รอยเท้าคาดอายุและผูกคำสัญญาก่อนพบตัวจริง สะท้อนโทษของการด่วนสรุป
พระราชบุตรท้าวจันทรเสน
เป็นผู้เสนอการแบ่งหญิงตามขนาดรอยเท้า และให้เหตุผลเรื่องความจำเป็นของแม่เรือน แต่ความคิดนั้นตั้งอยู่บนข้อสันนิษฐานที่ยังไม่ตรวจสอบ
พระมเหสีท้าวมหาพล
รอดจากภัยสงครามและโจร แต่ต้องเข้าสู่การวิวาห์ที่ผิดลำดับความสัมพันธ์ เพราะคำมั่นของผู้พบเห็นมาก่อนการสอบถามความจริง
พระราชธิดาท้าวมหาพล
เจ้าของรอยเท้าใหญ่ซึ่งถูกเข้าใจว่าเป็นมารดา ความคลาดเคลื่อนนี้เป็นจุดพลิกสำคัญที่ทำให้เครือญาติสับสน

