สื่อการเรียนรู้วรรณคดีไทย • ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔

โครงเรื่องใหญ่และช่วงต้นเรื่อง

ต้นเรื่องเป็นกรอบที่ครอบนิทานย่อยทั้งหมด และอธิบายเหตุที่พระวิกรมาทิตย์ต้องแบกเวตาลไปหาโยคี

โครงเรื่องแบบเรื่องซ้อนเรื่อง

เรื่องใหญ่เป็นการโต้ตอบปัญหาระหว่างพระวิกรมาทิตย์ กษัตริย์แห่งกรุงอุชเชยินี กับเวตาล อมนุษย์ที่สิงอยู่ในศพ เวตาลเล่านิทานย่อยระหว่างการเดินทางเพื่อทดสอบปัญญาและความอดทนอดกลั้นของพระราชา

ลำดับเหตุการณ์ช่วงต้นเรื่อง

1. คำเตือนจากยักษ์

ยักษ์ตนหนึ่งเตือนพระวิกรมาทิตย์ว่าจะมีโยคีปลอมตัวมาหมายสังหารพระองค์ จึงควรระวังพระองค์ให้ดี

2. อุบายของโยคีศานติศีล

โยคีผู้ผูกอาฆาตพระบิดาของพระวิกรมาทิตย์ปลอมเป็นพ่อค้า นำผลไม้ที่ซ่อนทับทิมล้ำค่ามาถวายทุกวันจนพระราชาทรงวางพระทัย

3. คำมั่นตอบแทน

เมื่อทรงพบอัญมณีในผลไม้ พระราชาจึงให้สัญญาจะตอบแทน โยคีจึงขอให้เสด็จไปนำศพที่แขวนอยู่บนต้นอโศกในป่าช้ามาให้

4. ศพที่เวตาลสิง

พระวิกรมาทิตย์กับพระธรรมธวัชพบศพแขวนอยู่บนต้นอโศก และทรงทราบว่าศพนั้นถูกเวตาลเข้าสิง

5. ความเพียรครั้งแล้วครั้งเล่า

ทุกครั้งที่พระราชาตรัสกับเวตาล เวตาลจะกลับไปห้อยบนต้นไม้ จนครั้งที่เจ็ดจึงยอมให้จับใส่ย่ามและออกเดินทาง

6. เงื่อนไขแห่งคำพูด

เวตาลเตือนว่า “ลิ้นคนนั้นตัดคอคนเสียมากต่อมากแล้ว” และตั้งเงื่อนไขว่า หากพระราชาตอบปัญหา มันจะกลับไปที่ต้นอโศกอีก

ความขัดแย้งสำคัญของกรอบเรื่องจึงไม่ใช่เพียงการจับตัวเวตาล แต่เป็นการต่อสู้ระหว่าง ความอยากแสดงปัญญา กับ การควบคุมสติและคำพูด