นิทานเวตาล เรื่องที่ ๑๐

เรื่องของสงคราม รอยเท้าสองรอย การตัดสินใจที่รีบร้อน และเครือญาติที่ซับซ้อนจนเวตาลใช้เป็นปริศนาขั้นสุดท้าย

ท้าวมหาพลครองกรุงธรรมปุระ มีพระมเหสีและพระราชธิดาที่งดงามมาก ความสาวของพระมเหสีทำให้มองคล้ายพี่สาวกับน้องสาวมากกว่าแม่กับลูก

ข้าศึกใช้ทั้ง “ทองคำ” ซื้อน้ำใจทหาร และ “เหล็ก” เป็นอาวุธ ทำให้กำลังของท้าวมหาพลพ่ายแพ้ พระองค์จึงพาพระมเหสีและพระธิดาหลบหนี

ทั้งสามเดินทางออกจากเมือง จนพบหมู่บ้านแห่งหนึ่ง ท้าวมหาพลให้หญิงทั้งสองซ่อนตัวในป่า แล้วเสด็จเข้าไปหาอาหารเพียงลำพัง

หมู่บ้านนั้นเป็นถิ่นของพวกภิลล์ที่เป็นโจร เมื่อเห็นพระราชาทรงของมีค่า จึงล้อมทำร้าย ท้าวมหาพลต่อสู้เพียงพระองค์เดียวและสิ้นพระชนม์

พระมเหสีและพระธิดาเห็นเหตุการณ์ด้วยความหวาดกลัว จึงพากันหนีลึกเข้าไปในป่าเพื่อเอาชีวิตรอด

ท้าวจันทรเสนและพระราชบุตรเสด็จล่าสัตว์ พบรอยเท้าหญิงสองรอย ขนาดหนึ่งใหญ่และอีกหนึ่งเล็ก จึงใช้ขนาดรอยเท้าคาดเดาอายุของเจ้าของ

ท้าวจันทรเสนจะรับหญิงรอยเท้าใหญ่ซึ่งคาดว่าเป็นสาวใหญ่ ส่วนพระราชบุตรจะรับหญิงรอยเท้าเล็กซึ่งคาดว่าเป็นสาวน้อย โดยตกลงกันก่อนเห็นตัวจริง

กษัตริย์ทั้งสองตามรอยเข้าไปพบหญิงสองนางและรับทราบเรื่องราวทั้งหมด แต่ยังคงทำตามคำสัญญาที่ตกลงไว้

รอยเท้าใหญ่กลับเป็นของพระราชธิดา ส่วนรอยเท้าเล็กเป็นของพระมเหสี จึงเกิดการสลับคู่: ท้าวจันทรเสนวิวาห์กับพระธิดา และพระราชบุตรวิวาห์กับพระมเหสี

ลูกกลายเป็นภรรยาของพ่อ แม่กลายเป็นภรรยาของลูก และเมื่อทั้งสองคู่มีบุตร ความสัมพันธ์ทางเครือญาติจึงซับซ้อนเกินกว่าจะตอบได้ง่าย

เวตาลถามว่า ลูกของท้าวจันทรเสนกับพระธิดาท้าวมหาพล และลูกของพระมเหสีท้าวมหาพลกับพระราชบุตรท้าวจันทรเสน จะนับญาติกันอย่างไร

ครั้งนี้พระวิกรมาทิตย์ไม่ตอบ แม้ถูกยั่วเย้า เวตาลจึงยอมแพ้และเตือนว่าโยคีศานติศีลวางแผนให้พระองค์ก้มกราบเพื่อสังหาร

เมื่อโยคีขอให้ทำอัษฎางคประณต พระราชาทรงขอให้โยคีสาธิตก่อน แล้วจึงใช้จังหวะนั้นสังหารโยคี ทำให้อุบายล้มเหลว

พระอินทร์และเทพบริวารเสด็จมาอวยชัยและประทานพรแก่พระวิกรมาทิตย์ ผู้เอาชนะด้วยความเพียร สติ และปัญญา